Eén kamp, vier donkere bladzijden
Op dit lege veld bij Perpignan zaten in zestig jaar tijd tienduizenden mensen opgesloten. Vluchtelingen. Joden. Krijgsgevangenen. Families die voor Frankrijk hadden gevochten. Hoe kan één plek zó vaak aan de verkeerde kant van de geschiedenis staan?
Vanuit Andorra rijden we met de camper rechtstreeks Frankrijk in, over smalle weggetjes en zandpaden door de wijngaarden. Het is stil hier. Wijnranken, windmolens, en de Pyreneeën in de verte. Je zou niet zeggen dat hier ooit een kamp stond van zeshonderdtwaalf hectare.
In het kort
- 📍Mémorial du Camp de Rivesaltes, bij Perpignan
- 📖Vier donkere bladzijden: 1941–1942, 1944–1948, 1962–1977 en 1986–2007
- 🎟️Kaartje € 9,50; open van 10 tot 18 uur (van november t/m maart op zaterdag dicht)
- ⏱️Trek minstens twee uur uit voor het Mémorial en de barakken
- ☀️Bijna geen schaduw: neem water mee
- 🚐Grote parkeerplaats, ook voor campers
🏚️ Van kazerne tot kamp
In 1938 bouwt het Franse leger hier een kazerne: Camp Joffre. Honderden barakken op een winderige vlakte. Maar al snel krijgt het kamp een heel andere taak. In 1939 vluchten bijna een half miljoen Spanjaarden over de Pyreneeën, weg van de burgeroorlog.
Bladzijde één. Op 14 januari 1941 komen de eerste geïnterneerden aan. Frankrijk wordt dan bestuurd door het Vichy-regime. In nog geen twee jaar zitten hier zo'n 17.500 mensen: Spanjaarden, buitenlandse Joden en Franse zigeunerfamilies. In de winter is het koud, in de zomer bloedheet. De tramontane waait dwars door de dunne wanden, en er is nooit genoeg eten.
🚂 Augustus 1942: de treinen
In augustus 1942 wordt Rivesaltes een doorgangskamp. In negen treinen worden bijna 2.300 Joden, ook kinderen, via Drancy naar Auschwitz gestuurd. Bijna niemand komt terug.
Een Zwitserse verpleegster, Friedel Reiter, schreef alles op in haar dagboek. Zij en andere hulpverleners wisten een deel van de kinderen te redden. In november 1942 bezetten de Duitsers het zuiden van Frankrijk, en het kamp gaat dicht. Voor even.
🧱 Krijgsgevangenen en Harki's
Bladzijde twee. Na de bevrijding draait alles om. Nu zitten hier mensen die verdacht worden van collaboratie, en duizenden Duitse en Italiaanse krijgsgevangenen. Ze werken op het land. Honderden van hen sterven hier. In 1948 gaat ook dit hoofdstuk dicht.
Bladzijde drie. In 1962 eindigt de Algerijnse oorlog. De Harki's, Algerijnen die aan Franse kant hadden gevochten, zijn in Algerije niet meer veilig. Frankrijk haalt een deel van hen hierheen. Niet als helden, maar achter prikkeldraad. Tot 1964 komen er zo'n 21.000 mensen door dit kamp. Sommige families blijven tot 1977.
🏛️ De laatste bladzijde en het Mémorial
En dan nog één bladzijde. Van 1986 tot 2007 staat hier een detentiecentrum voor migranten zonder papieren, die het land uit moeten. Pas in 2007 gaat de laatste deur dicht.
Sinds 2015 staat hier het Mémorial, ontworpen door architect Rudy Ricciotti. Het gebouw ligt half in de grond: het mocht niet boven de barakken uitkomen. Binnen kijken honderden gezichten je aan. Gewone mensen, op de verkeerde plek op het verkeerde moment.
Misschien is dat juist waarom een plek als Rivesaltes belangrijk is:
om niet te vergeten hoe goed we het hebben.
Wat het voor ons betekende
We parkeren de camper en lopen het terrein op. Rij na rij lege barakken. Het voelt meteen anders dan een gewone wandeling. In het Mémorial maken de oude foto's en filmbeelden het echt: je ziet dezelfde barakken waar wij net langs liepen, maar dan vol mensen. Het maakte meer indruk op ons dan we hadden verwacht.
Is het een leuk uitje? Nee. Is het de moeite waard? Absoluut. Daarna rijden we terug naar de camping, een paar kilometer verderop, waar mensen in de zon zitten met een drankje. Een groter contrast kan bijna niet.
💡 Onze tip
Trek minstens twee uur uit en neem water mee: er is bijna geen schaduw op het terrein. Er is een grote parkeerplaats, ook voor campers. Een drone mag je hier niet laten vliegen.
Zelf bezoeken
Mémorial du Camp de Rivesaltes
Avenue Christian Bourquin
66600 Salses-le-Château
Pyrénées-Orientales, Occitanie
Frankrijk 🇫🇷
GPS: 42.80880, 2.89170